18
BU SAYIDA
 
 
 
 







 
Anasayfa Hakkımızda Kahramanınız Yazarlar Künye Abonelik İletişim
 
 
Tansu Bele

İshmael Kimdir?

Çocukluğumdan başlayan okuma sevgim bir zamanlar neredeyse çılgıncaydı. Artık eskisi gibi hızlı okuyamıyorsam da, her tür kitabı yutarcasına okumak her zaman ve her yaşımda benim en büyük eğlencem oldu. Bugüne dek çok sayıda roman, kitap okuduğumu söyleyebilirim. Aşk romanlarından dedektif romanlarına, felsefeden şiire, serüvenden şövalye romanlarına, Don Kişot’tan Dostoyevski’lere, Emil Zola’lara, Dickens’lere, Steinbeck’lere, Jules Verne’lere, Umberto Eco’dan Dan Brown’a, Yaşar Kemal’den Orhan Pamuk’a, Halide Edip’ten Suat Derviş’e, Sabahattin Ali’den Sait Faik’e, Füruzan’dan Adalet Ağaoğlu’na, İnci Aral’a vb., yerli ve yabancı çok sayıda kitap geçti elimden. Diyebilirim ki bir yazar olarak, küçük yaşlarda (yazmaya girişmediğim dönemde) okumaya başladığım kitaplar benim için yazmaktan önemliydi. Okumak, her zaman yazmaktan öte bir değer taşıdı gözümde. Yazmak, yalnızca okuduklarımdan “ayrı”, “bana özgü” bir şeyler karalamak anlamını içerdi. Özellikle çocukluğumda okuduğum kitapları hiç ama hiç unutamadım. Onlardan aldığım okuma lezzetini sonraki kitapların hiçbirinde bulamadım. L. May Alcott’un Küçük Kadınlar’ı ya da Jules Verne’nin romanları benim bütün hayal dünyamı kaplamıştır. Büyüklere yönelik kitaplar yazmamın yanı sıra çocuk yazınına da girmemin nedeni çocukluğumda okuduğum kitaplardır. Bunların içinde bir tanesi vardı ki, benim çocuk romanım Mişko’yu yazmama neden olmuştur. Mişko bir kurbağaydı ve İstanbul’un betonlaşan geleceğini anlatıyordu. Ama çocukluğumda okuduğum Bir Eşeğin Hatıratı: Kadişon yüreğime doğa ve hayvan sevgisini bir daha çıkmamak üzere işleyen bir başyapıttır. Kitabın kahramanı ve insanların elinde eziyet çeken eşek Kadişon’u sürekli yüreğimde taşıdım.

Ancak tüm bu çok sevdiğim kitaplar arasında yalnızca birinin baş kişisi, beni en çok etkileyen tek roman kahramanı olmuştur. Öyle ki ünlü Suç ve Ceza’nın Raskolnikov’u bile onun yanında yaya kalmıştır. Sözünü ettiğim kişi, Herman Melville’nin 1851 yılında yayımladığı Moby Dick romanının İshmael’idir. Kuşkusuz Moby Dick /Beyaz Balina okuru için her zaman kaptan Ahab’ın başkişi olarak anıldığı bir yapıttır. Aynı zamanda çocuk kitabı olarak da anılır. Ama benim için öyle değil: Bu kitap çocuk okuru da kapsar ama gerçekte yetişkinler için yazılmıştır. Romanın kahramanı da, gemici İshmael’dir ve romanın bence asıl başkişisidir. O; romanın anlatıcısıdır ve yapıtı kaleme alan kişinin de ta kendisidir. Gerçekte yazarın yaşamını, başından geçenleri, görüp geçirdiklerini ve bu konudaki düşüncelerini sergiler. Bu yüzden kitap inanılmaz ölçüde inandırıcıdır. Romanı okurken neredeyse gerçeğin içine dalarsınız. Bunu da gerçekleştiren, İshmael’in anlatısıdır. Onun gerçekten yaşadıklarını eşsiz bir bilinçle yorumlamasıdır. İshmael’in anlattıklarını okurken yaşanmışlığı ve yaşamın kendisini solursunuz. Yaşamın ve doğanın karşısında insanın yapıp ettiklerinin “hiçliği”nin bilincine varırsınız. Doğayı, insanı ve onların ikili, iç içe serüveni yaşamla ölümü iliklerinize dek duyumsarsınız. Yaşamın içinde nasıl ölümü taşıdığına, ölümün yaşamdan doğduğuna tanık olursunuz. Bir belgesel tadındaki romanın, gerçekçiliğiyle bugünkü çağdaş romanlara taş çıkarttığını düşünürsünüz. Kanımca çağdaş romanda, çağdaş romandan da öte belgesel anlatıma yol açan bir yapıttır Moby Dick. Gerçeğin yazında dile getirilişi, İshmael’in anlatısındadır. Dolayısıyla İshmael’in varlığı ve bilincindedir. Belgesel anlatımı kurgulayan İshmael’dir. Bu anlatım türünün gerçekte nasıl bir “dünyayı insan açısından yorumlama, dile getirme” olduğunu, İshmael çok güzel kanıtlar. Anlatıcı, aynı zamanda romanın açıklayıcısı, yorumcusudur. Bu nedenle romanın da kahramanı o sayılmalıdır. Yayımlandığı yıllarda hiç ses getirmeyen yapıtın değeri, ancak yazarının ölümünden 33 yıl sonra anlaşılabilmiştir. Kanımca yıllar geçtikçe daha da iyi anlaşılacaktır. Çünkü ölümcül doğanın, insan eliyle talan edilişinin romanı olan bu yapıt, bütünüyle günümüzün gerçeklerini dile getirmektedir.

 
  Yalı Mah. Küçükyalı Cad. Kuyu Sok. Mete Apt. No: 4/1 Maltepe / İstanbul Tel: 0 216 371 17 37